Stambomen: een stukje papier(?)

Een van de dingen waar ik vaak op hamer als ik het over het goed fokken van tamme ratten heb, is het gebruik van een stamboom. Wat is een stamboom eigenlijk en wat is het nut ervan, is het niet gewoon een stukje papier? Waarom zou je een rat zonder stamboom niet inzetten, waarom wel? In deze blog wil ik hier wat over vertellen.

Wat is een stamboom?

Een stamboom is in de basis een weergave van de voorouders van een dier. De ouders, grootouders, overgrootouders, enz staan op de stamboom omschreven, vaak met allerlei informatie zoals de geboortedatum, uiterlijk, eigenaar, enz.

Bij sommige diersoorten is de stamboom ook een afstammingsbewijs, de dieren worden namelijk centraal geregistreerd en de stamboom is het bewijs dat dat dier een nakomeling is van de ouders op de stamboom (en die weer van hun ouders). Dit is bijvoorbeeld bij honden het geval, waar sinds enige tijd zelfs het DNA van geboren pups wordt getest om te controleren of ze daadwerkelijk van de aangegeven ouders komen.

Bij veel diersoorten is er echter geen sprake van registratie van afstamming en/of wordt er simpelweg niet gecontroleerd. Dit is ook bij tamme ratten het geval, de stamboom van een tamme rat kan dus in principe makkelijk vervalst worden.

Is een stamboom dan wel nuttig?

De waarde van een stamboom ligt in de informatie die er op staat (of via de stamboom achterhaald kan worden) en de betrouwbaarheid van deze informatie. Een stamboom vol leugens is natuurlijk niets waard en een stamboom met enkel wat namen en kleurtjes is eigenlijk ook niet erg nuttig.

De stamboom hieronder is van een rat met zeer beperkte achtergrondinformatie (klik op de afbeelding om de .pdf te openen):

Vergelijk dat eens met de stamboom hieronder, met uitgebreide informatie over alle voorouders tot vele generaties terug (klik op de afbeelding om de .pdf te openen):

Bovendien is van de ratten in bovenstaande stamboom nog meer informatie op te zoeken, zoals reden van overlijden en beschrijving van hun karakter. Er is zelfs verder terug in de lijn te kijken tot vele generaties.

Persoonlijk vind ik het zelf ook een pluspunt als stambomen online openbaar in te kijken zijn. Dit maakt de kans op vervalsing een stuk kleiner, aangezien iedereen de informatie kan controleren.

Kan een rat zonder stamboom fokgeschikt zijn?

Ja en nee. Het wel of niet hebben van een stamboom heeft geen invloed op hoe gezond of lief de rat is. Echter weet je bij een rat zonder stamboom in de regel niet veel over diens voorouders en dus weet je ook niet wat deze genetisch mogelijk bij zich draagt. Het is dus een beetje een “Schrödingers kat” verhaal, maar dan met een rat en diens fokgeschiktheid: je kunt niet weten of de rat goede genen bij zich draagt tot je er mee fokt en dat kan goed of slecht uitpakken.

In de regel adviseer ik om enkel met ratten te fokken die een stamboom hebben, simpelweg omdat je dan gericht kan fokken op gezondheid en karakter zonder er een soort Russische roulette van te maken. Zonder stamboom kun je bijvoorbeeld niet weten of de rat waar jij mee wilt fokken misschien wel fuzz draagt, of dat al zijn vrouwelijke familieleden met minder dan een jaar al vol met melkkliertumoren zaten.

Toch fokken zonder stamboom

Er zijn gevallen waarin het inzetten van een rat zonder stamboom de logische keuze is. Denk bijvoorbeeld aan variëteiten die nieuw zijn of waar er niet zo veel van beschikbaar zijn. Meestal worden nieuwe variëteiten ontdekt bij grootschalige fokkers (broodfokkers), dan bestaan er simpelweg geen ratten van die variëteit met stamboom.

Wat goede fokkers dan vaak doen is een rat van de nieuwe variëteit inkruisen in een bekende, gezonde lijn, waar dus wel een stamboom van is. Zo weet je in ieder geval van een deel van de lijn voldoende en kun je daar op lijntelen om de gezondheid en het karakter te verbeteren.

Dit raad ik echter niet aan beginnende fokkers aan, aangezien je vaker wel dan niet te maken krijgt met allerlei nare eigenschappen die je er uit moet fokken. Dat heeft eigenlijk een ervaren fokker nodig om de goede kant op te gaan (of op tijd af te kappen wanneer het niet te verbeteren is).

Nieuw bloed willen..

Vaak hoor ik als tegenargument dat men “nieuw bloed” nodig heeft en daarom een rat zonder stamboom willen gebruiken. Persoonlijk vind ik dat geen goed argument, ten eerste omdat “nieuw bloed” in willen fokken puur vanwege het nieuwe geen meerwaarde heeft. Het “nieuwe bloed” moet wel positieve eigenschappen inbrengen, eigenschappen die je lijn nog niet heeft. Er is ook voldoende “nieuw bloed” te vinden bij de ratten met stamboom, je moet alleen soms wat verder weg kijken of zelfs over de grens. Bovendien kunnen ratten enorm goed tegen inteelt en zullen daar niet snel problemen van krijgen.

Ook hoef je als beginnend fokker niet het idee te hebben dat je met ratten zonder stamboom moet beginnen, omdat het dan zogenaamd meer je eigen lijn zou worden. “Iedereen moet ergens beginnen” wordt vaak geopperd, doelend op het feit dat de stambomen ergens zijn begonnen en er daarvoor überhaupt geen ratten met stamboom bestonden. Dat klopt, maar gelukkig hebben we inmiddels de keus om te kiezen voor ratten met stamboom, dus waarom zou je het jezelf en bovendien de ratten moeilijker maken?

Je lijn wordt echt jouw lijn door de keuzes die je maakt, door welke ratten je met elkaar combineert uit dezelfde lijn of verschillende lijnen. Jouw keuzes maken jouw lijn en jou als fokker uniek. Daar heb je geen stamboomloze rat voor nodig.

 

Een lange blog met een sterke mening, maar hopelijk informatief! Moge het duidelijk zijn dat dit mijn persoonlijke mening is en dit ook is hoe ik zelf fok: vrijwel al mijn fokratten hebben een uitgebreide stamboom. Shodo, de rat van de karige “stamboom” hierboven, is hier de enige uitzondering op. Shodo is namelijk downunder, een variëteit die gewoon moeilijk te krijgen is. De bedoeling is om Shodo een paar keer in te zetten en met de nakomelingen verder te gaan zonder andere stamboomloze ratten in te zetten, zodat ik zicht heb op wat er gebeurd in de lijn.

Daarover de volgende keer meer: intelen, lijntelen en uitkruisen!

About the author: Elian