Bij het fokken van tamme ratten maak ik veel gebruik van stambomen, al mijn fokratten hebben dan ook uitgebreide stambomen die vrij in te kijken zijn op de website. Waarom zijn stambomen zo belangrijk voor mij als fokker?

Wat is een stamboom?

Een stamboom is een document waarop de voorouders van een dier staan. Je kunt zien welke vader en moeder het dier had, en de vader en moeder daarvan, en dan weer de vader en moeder daarvan, etc. Dit kan vele generaties terug gaan, al passen vaak maar een paar generaties op 1 blad.

Idealiter worden deze documenten beheerd door een vereniging zodat er enige controle is op de werkelijke afstamming, zoals de Raad van Beheer bij honden. Helaas is dit bij ratten niet het geval, dus een stamboom is geen bewijs van afstamming maar simpelweg een opschrift van wat de fokker weet over de voorouders.

Hieronder voorbeelden van stambomen van een rat, een hond (Raad van Beheer) en een kat (Nederlandse RasKatten Vereniging).

Stamboom rat
Stamboom rat (Castor’s Iorek)

 

Stamboom hond
Stamboom hond (voorbeeld Raad van Beheer)
Stamboom kat
Stamboom kat (voorbeeld NRKV)

Wat is de waarde van een stamboom?

Heel simpel: een stamboom is zoveel waard als de hoeveelheid betrouwbare informatie die er op staat.

Sommige mensen, waaronder ook fokkers, zeggen dat stambomen het papier waar ze op staan nog niet waard zijn. In principe kan een fokker op de stamboom zetten wat ze willen, en dus eigenlijk alles uit hun duim zuigen. Er is immers geen controle op. Aan een stamboom met enkel een paar namen van voorouders heb je eigenlijk ook vrij weinig, tenzij je meer informatie over die voorouders kunt achterhalen.

Wat een stamboom nuttig maakt is wanneer je met de stamboom kunt achterhalen hoe oud de voorouders zijn geworden, welke ziektes er mogelijk in de lijn spelen, of er ratten met gedragproblemen voor komen, etc etc. Het gaat dus om de informatie die op de stamboom staat of via de stamboom is te achterhalen.

Op mijn eigen stambomen staat niet direct heel veel informatie, maar ik heb wel meer informatie over elke rat en nestgenoten opgeslagen. Dingen zoals sterfdatum, doodsoorzaak, gezondheidsproblemen, gedrag, etc.

Waarom is die info belangrijk?

Een rat waar je de voorouders niet van kent, kan allerlei genen door geven aan diens nageslacht waar je geen weet van hebt. Een ouder, oom/tante of grootouder zou bijvoorbeeld wel eens fuzz kunnen zijn en dit kan dus doorgegeven worden. Niet handig en zeker niet als je geen idee hebt hoe groot de kans is dat een fokrat het draagt.

Een mutatie als fuzz is een heel duidelijk voorbeeld, maar bedenk je eens dat het erfelijk materiaal wat bepaalde gezondheids- of gedragsproblemen zorgt vaak niet eens zo duidelijk te zien is of pas op latere leeftijd duidelijk wordt. Zonder informatie over de voorouders heb je helemaal geen idee of de rat in kwestie mogelijk drager of zelfs lijder is van bepaalde problemen.

In mijn ogen is zijn stambomen dan ook onmisbaar als je wilt fokken op karakter en gezondheid.

Dus, helemaal nooit ratten zonder stamboom inzetten?

Dat wil ik ook weer niet zeggen, er zijn situaties waarin het inzetten van ratten zonder stamboom de enige optie is. Bijvoorbeeld bij een nieuwe varieteit of bijzondere eigenschap, die meestal opduiken bij broodfokkers (houden meestal geen stamboom bij). Als je deze nieuwe varieteit wilt gaan fokken en verbeteren zul je toch moeten beginnen bij een stamboomloze rat.

Persoonlijk ben ik geen fan van “zomaar” stamboomloze ratten in te zetten, of ratten met zeer beperkte stamboom (alleen een paar namen van ouders/grootouders). Je neemt daarbij een onnodig risico en maakt het daarmee moeilijk voor jezelf, de nieuwe baasjes, en vooral ook de ratten.

Waarom de gok nemen terwijl er ook zat ratten met stamboom beschikbaar zijn? Uiteraard zijn de eerste lijnen uit “stamboomloos” ontstaan, maar sindsdien kun je als beginnend fokker gewoon aan fokratten uit bekende lijnen komen (als je er wat moeite in steekt).

Momenteel fok ik eigenlijk alleen maar met ratten met een stamboom. Als ik ooit genoeg ervaring heb en een nieuwe varieteit tegen kom die ik graag wil fokken zal ik wel eens voor stamboomloos of met beperkte stamboom durven kiezen, maar anders niet.

Hoe voorkom je dat alles verwant raakt aan elkaar?

Een nadeel is natuurlijk dat de poel met stamboomratten beperkt is in Nederland en Belgie. Nu hebben we bij het fokken van ratten twee mooie voordelen wat dat betreft:

  1. Ratten zijn enorm inteeltresistent, ze krijgen niet snel problemen bij inteelt
  2. Ratten fokken erg snel, je bent binnen een paar jaar al veel generaties verder

Vooral dat laatste is erg handig. Als twee fokkers met twee nauw verwante fokratten beginnen, maar elk andere kruisingen maken en anders selecteren, ga je al relatief snel twee verschillende lijnen krijgen. Weliswaar verwant, maar als je de twee lijnen-in-wording niet meer met elkaar kruist zal die verwantschap al snel meerdere generaties in het verleden liggen.

Natuurlijk bestaat er altijd de kans dat veel eigenschappen in vrijwel alle lijnen te vinden zullen zijn, of sommige eigenschappen ontbreken. Als er bijvoorbeeld een bepaalde afwijking in de meeste lijnen blijkt te zitten, kan het er uit fokken van de afwijking erg lastig blijken. Het zal dan nodig zijn om uit te kruisen met nieuw bloed.

Voor nieuw bloed kunnen we gelukkig makkelijk uitwijken naar het buitenland, bijvoorbeeld Engeland, Finland en Polen. Ook hier zijn fokkers te vinden die hun lijnen bijhouden en een stamboom meegeven bij fokratten.

De lijnen waar ik me fok hebben ratten uit bovenstaande landen in de stamboom en ik hoop binnenkort zelf naar Engeland te gaan om fokratten te halen bij een goede fokker.

Waarom de stambomen van mijn ratten online staan

Ik merk dat veel rattery’s de stambomen van hun ratten niet online zetten. Persoonlijk vind ik dit erg jammer, juist met een stamboom kun je veel meer te weten komen over de lijnen waarmee een rattery fokt.

Het geeft openheid van zaken als stambomen vrij in te kijken zijn. Ook al zal de gemiddelde reserveerder weinig weten van lijnen, het geeft denk ik wel een goed beeld als je bereid bent je foklijnen zo “bloot te leggen”.

Daarbij vind ik stambomen kijken ook gewoon leuk. 😉

Een mogelijk nadeel wat veel genoemd wordt is dat fokkers bang zijn dat nieuwe eigenaren met hun ratten gaan fokken als ze de stamboom in bezig hebben. Zelf ben ik daar niet zo bang voor. Ik ben vrij streng in de selectie van nieuwe baasjes en als iemand echt mijn vertrouwen wil schaden door met de ratten te fokken, zullen ze dat ook zonder stamboom doen. Het gebrek aan een stamboom gaat ze echt niet tegen houden.

Daarom zijn alle stambomen in te zien en krijgen nieuwe eigenaren van mijn rittens een uitgebreide stamboom mee, alsook een verkorte stamboom met foto’s in een “paspoortje”. Leuk toch om te zien welke voorouders je ratten hebben? 🙂